Praca zduna

Praca zduna

I.1 Historia rzemiosła

Zduństwo – dział rzemiosła zajmujący się budową i naprawą piecówkominków.

Zdun – osoba, która buduje i konserwuje piece oraz kominki.

W średniowieczu zduństwo nie było odrębnym zawodem. Przygotowywaniem kafli i stawianiem pieców zajmowali się garncarze. Jeszcze do XVIII wieku niektórzy z nich na kole garncarskim robili kafle. Budowanie kominków należało do obowiązków budowniczych domów. Z czasem piece stawały się standardowym wyposażeniem mieszkania. Stąd zdunowie byli coraz liczniejsi i zakładali własne cechy. Nauka zawodu rozpoczynała się wcześnie. Kandydat na zduna najpierw terminował u mistrza, potem zostawał czeladnikiem. Czeladnik, zanim został mistrzem musiał na dwa lata wyjechać i znaleźć innego zduna, by do końca nauczyć się fachu. Czeladnik w końcu zdobywał mistrzostwo (majstersztyk) i wstępował do cechu. Jeszcze w XIX w. w ramach majstersztyku robiono wielki gliniany garnek lub piec. Piece kaflowe były konstrukcjami dość drogimi. Stać na nie było szlachtę, duchowieństwo, mieszczaństwo. Chłopi robili piece tylko w kuchni, z gliny i kamienia, z paleniskiem na polepie. Często były to piece typu „ruskiego”. Zajmowały one blisko 1/4 pomieszczenia i oprócz gotowania służyły do spania dla chorych, dzieci i starców. Główny koszt pieca stanowiły płytowe kafle: reliefowe i gładkie, jednokolorowe i wielokolorowe, jednakowe lub różne. Od XV wieku kafle płytowe produkowano metodą odciskania lica i wycinania kołnierza. Początkowo rzemieślnicy do wyrobu kołnierza stosowali koło garncarskie. Poszczególni zdunowie różnili się umiejętnościami. W technice budowania pieców prawdziwą rewolucję spowodowało zastosowanie do ogrzewania węgla (XVIII/XIX wiek). Spowodowało to konieczność budowy kanałów wewnątrz pieca i zastosowania rusztu w palenisku. Podobnym przełomem było zastosowanie w pomieszczeniach kuchennych kuchni angielskich z paleniskiem przykrywanym płytami kuchennymi z fajerkami. W XVIII wieku pojawiły się manufaktury i fabryki produkujące kafle. Produkcja rzemieślnicza przestała się opłacać. W tej sytuacji rzemieślnik mógł już tylko zajmować się zlepianiem gotowych kafli, aby powstał piec zgodny z zamówieniem. W ten sposób od połowy XIX w. garncarz produkował kafle, zaś zdun już tylko je składał. Kafle stały się powszechnie dostępne.

Na przełomie XIX i XX w. dawne niezależne cechy zostały podporządkowane izbom rzemieślniczym, które nadzorowały kształcenie rzemieślników. Pilnowano przestrzegania przepisów związanych z odprowadzaniem podatków, wyłapywano ludzi bez uprawnień, zwracano uwagę na znajomość przepisów bezpieczeństwa (źle zrobiony piec mógł być przyczyną zaczadzenia mieszkańców).

Po drugiej wojnie światowej, jeszcze przez wiele lat głównym źródłem ciepła w mieszkaniach, nawet na wyższych piętrach, były piece. Pod koniec lat pięćdziesiątych przewagę zaczęło zdobywać ogrzewanie centralne, najpierw w blokach później i w indywidualnych domach. Zduństwo stało się zanikającym zawodem. Na przełomie XX i XXI wieku nastąpiło niewielkie ożywienie w tej branży, gdyż wzrosło zainteresowanie tradycyjnymi metodami ogrzewania. Zdunowie zajęli się też budową kominków. Jednak specjalistów jest niewielu, a szkoły zawodowe zaniechały kształcenia w tym kierunku.

I.2 Narzędzia

przecinak

gładzik

punktak

gąbka

skrzynia na glinę,

mieszadło

wiadro

kielnia

przybory pomiarowe

piła

szlifierka

obcęgi

nóż

wiertarka

młot

pędzel malarski

wygładzarka

wkrętak

I.3 Materiały

Cegły szamotowe

Cegły szamotowe wykonuje się z szamotu, materiału ceramicznego otrzymanego przez zmielenie i spieczenie wypalonej gliny ogniotrwałej. Proces produkcji polega na formowaniu, suszeniu i wypalaniu. Wyroby szamotowe cechują się dużą odpornością na szybkie zmiany temperatury. Po wymieszaniu z plastyczną gliną ogniotrwałą, szamot używany jest do wyrobu ogniotrwałych materiałów szamotowych na okładziny stosowane w kaflowych piecach domowych, paleniskach, piecach przemysłowych.

Zaprawy szamotowe

Zaprawy szamotowe są wykonywane ze zmielonego szamotu i gliny ogniotrwałej ewentualnie z dodatkiem 20-30% cementu portlandzkiego, glinowego albo szkła wodnego sodowego.

Inne materiały do budowy pieców

Cegła pełna, cegła klinkierowa, kształtki szamotowe, płyty szamotowe, kafle, pręty zbrojeniowe, drut stalowy do opasywania kafli, glina, ruszty, drzwiczki, płyty kuchenne, materiały izolacyjne.